TIMARAKA: 80
NKARHI: 2½ wa tiawara
Papila leri ri na 21 wa tipheji.
XITSONGA: RIRIMI RA LE KAYA (HL)
PAPILA RA 2 (P2)
GIREDI YA 12
SWITSUNDZUXO
Rhanga u hlaya swiletelo u nga si sungula ku hlamula swivutiso.
U nga ringeti ku hlaya phepha hinkwaro. Xiya tafula ra nongonoko wa vundzeni leri nga eka pheji ya 3 u ri karhi u fungha nhlayo ya swivutiso leswi vutisiweke eka matsalwa lama u ma dyondzeke lembe leri.
Hlaya swivutiso u ri karhi u hlawula leswi u nga ta swi hlamula.
Papila leri ri na swiyenge SWINHARHU:
XIYENGE XA A:
XIYENGE XA B:
XIYENGE XA C:
Vutlhokovetseri 
Novhele 
Ntlangu 
Landzelela swileriso leswi nyikiweke eku sunguleni ka xiyenge xin'wana na xin'wana hi vukheta.
Hlamula NTLHANU WA SWIVUTISO NTSENA, SWINHARHU eka XIYENGE XA A, XIN'WE eka XIYENGE XA B, XIN'WE eka XIYENGE XA C.
Tirhisa tafula ra nongonoko wo tikamba leri nga eka pheji ya 4 ku vona loko u hlawurile swivutiso hi mfanelo.
Nombora tinhlamulo ta wena tanihileswi ti tsarisiweke xiswona eka phepha ra swivutiso.
Sungula xiyenge xin'wana na xin'wana eka papila RINTSHWA.
Tsala hi vurhon'wana, swi saseka no vonaka, u ri karhi u landzelela milawu ya mapeletelo, mahikahatelo na mavumbelo ya swivulwa.
Tlula ntila loko u hetile nhlamulo ya xivutiso xin'wana na xin'wana.
Mpimanyeto wa matirhiselo ya nkarhi.
XIYENGE XA A:
XIYENGE XA B:
XIYENGE XA C:
ku nga va 40 wa timinete ku nga va 55 wa timinete ku nga va 55 wa timinete
TAFULA RA NONGONOKO WA VUNDZENI
Nongonoko lowu wu ta pfuna wena mukamberiwa ku hlawula swivutiso leswi u lavaka ku hlamula swona handle ko hlaya phepha ra swivutiso hinkwaro.
XIYENGE XA A: VUTLHOKOVETSERI
A1: SWITLHOKOVETSELO SWA NDZAWULELO:
Nomboro ya
Xivutiso
Xivutiso
Timaraka
Xi rhwele ntungu hi
Xivutiso xa xitsalwana
KUMBE
KUMBE
KUMBE
NA
A2: SWITLHOKOVETSELO SWO KA SWI NGA RI SWA NDZAWULELO:
Hlawula xivutiso xin'wana na xin'wana XIN'WE
Tiko ri vuyile - Salani VD
Xivutiso xa xitsalwana
KUMBE
XIYENGE XA B: NOVHELE
Xivutiso xa xitsalwana
KUMBE
KUMBE
Mibya ya nyekanyeka -
Xivutiso xa xitsalwana
KUMBE
Mibya ya nyekanyeka -
KUMBE
XIYENGE XA C: NTLANGU
Hlamba vunwa nandzuwe -
Xivutiso xa xitsalwana
KUMBE
Hlamba vunwa nandzuwe -
KUMBE
Vukosi i mberha - Ndlovu P
Xivutiso xa xitsalwana
KUMBE
Vukosi i mberha - Ndlovu P
KUMBE
Xivoni xa vutomi -
Xivutiso xa xitsalwana
KUMBE
Xivoni xa vutomi -
Tsundzuka leswi: Eka xiyenge xa B na C u fanele ku hlamula xivutiso xin'we xa xitsalwana na xin'we xa swivutiso swo koma. Loko u hlamula xa xitsalwana eka B, hlamula xa xikambelantwisiso eka C. Loko u hlamula xa xikambelantwiso eka B, hlamula xa xitsalwana eka C.
TAFULA RA NONGONOKO WO TIKAMBA LOKO SWIVUTISO SWI HLAWURIWILE HI MFANELO
Tatisa mavangwa lama pfulekeke hi ku tirhisa mfungho wa gwaju ku kombisa leswaku u hlawurile nhlayo leyi lavekaka ya swivutiso.
Tafula ra nongonoko wo tikamba.
XIYENGE
NOMBORO
YA XIVUTISO
NHLAYO YA SWIVUTISO LESWI FANELEKE KU HLAMURIWA
MFUNGHO
WA
A. VUTLHOKOVETSERI
a Switlhokovetselo swa ndzawulelo
b Switlhokovetselo swo ka swi nga ri swa ndzawulelo
B. NOVHELE
Xitsalwana kumbe swivutiso swa xikambelantwisiso
C. NTLANGU
Xitsalwana kumbe swivutiso swa xikambelantwisiso
Tsundzuka: Eka xiyenge xa B na C u fanele ku hlamula xivutiso xin'we xa xitsalwana na xin'we xa xikambelantwisiso.
XIYENGE XA A: VUTLHOKOVETSERI
A1: SWITLHOKOVETSELO SWA NDZAWULELO
SWILETELO
Nhlamulo ya xivutiso xa xitsalwana xa 1, a yi ve exikarhi ka marito ya 250 - 300.
XIVUTISO XA 1: XITSALWANA
Hlaya xitlhokovetselo lexi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ta xi landzela.
Lomu xi pfaka kona i swirilo,
Xi rhwele xivala xa vujaha.
Lomu xi hundzeke kona i marhumbi;
Bombo ra xona i ra xihandzamatala,
Ta xona ti ya hi matshanga,
Vusiku na nhlikanhi xi hlaya switiko,
Misava yi tshuva dzeri ra xona.
Tikweni ra xona va xi lemukile vanhwana,
Xi boxile swinon'wana xi mila timpapa,
Xi andzisa vusweti bya vasweti.
Vanhwana va sala va phima xi bile.
Marito ya xona i vurimba,
Marito ya xona i nala wa nomo wa xona,
Vumbhuri bya xona i muluthanyi wa vanhwana,
Lomu xi hundzeke kona va sala va gomolana.
Xona i tata wa misava,
Xi tswale misava xi yi thala,
Mandza ya xona ya byameriwa hi sava,
Xi hohlosa switshuka eswifuveni swa vanhwana,
Xi rivele rito ra misava;
Jaha tsakela vuntshwa bya wena ...''
XIVUTISO:
Mutlhokovetseri tanihi muvatli loyi a tirhisaka switirhisiwa swa yena swa vuvatli, yena u tirhisa ririmi ku hi paluxela ku titwa kumbe hungu ra yena. Leswi swi tikomba hi mitila na swiphemu leswi nga tikisiwa. Tirhisa tithekiniki leti nga eka mitila ya 2 - 4 na 13; tlhela u hlawula swigaririmi swimbirhi ntsena eka mitila ya 6, 8, 12 na 17 kutani u hlamusela leswi mutsari a humelerisaka xiswona hungu ra xitlhokovetselo.
KUMBE
Hlaya xitlhokovetselo lexi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka xona.
Rifu u na manyunyu,
Kambe a wu tinyungubyisi,
Hambiloko u ri na ntamu na nchaviso.
Va nga fi va nga si ku dlaya-vu.
Eku wiseni ne vurhongweni,
Hi xihi xifaniso xaku?
Ntsakweni wena u va u ri kwihi?
Mafambelo ya varhandziwa va hina a ya tsakisi,
Wena u ''hosi'' na matshama-a-lunghile,
U tele vuxungu, nyimpi na vuvabyi,
Vuxongi byaku byi enghenisela munhu vurhongo,
Ku etlela kan'we hi pfuka hi ri na vutomi byintshwa.
Rifu u na xihoxo xin'we:
A wu swi koti ku hlawula nkarhi,
A wu swi koti ku hlawula ndhawu,
A wu swi koti ku hlawula maendlelo.
U na xivindzi;
A wu chavi hambi a ri vasi na mesisi.
U na vusopfa,
U tiendla nguluve.
Loko a wu fana na vurhongo,
Loko a wu fana na xithongwana-ka,
Kumbe nsululwana ra swipyopyi,
A swi ta antswanyana.
U mbabva hikuva a wu tlheriseli loko u teka,
U khamba hikuva u bvunga na swa le makorhweni,
U muluthanyi hikuva u hambanisa na varhandzani,
Rifu, u nhenha!
A ku nge tshuki ku vile na xinkankanka xo hlula wena,
SWIVUTISO:
Nyika mongo wa xitlhokovetselo lexi hi mitila leyi nga tluliki mune.
Tsavula ntila wun'we eka xitlhokovetselo lexi lowu hi kombaka leswaku rifu a ri yi hi xiyimo xo karhi.
Mbuyelelo wa xiaki ''u'' eka mitila ya 28, 29 na 30 wu hi paluxela yini eka xitlhokovetselo lexi?
Xiya ntila wa 23. Xana mutsari u hi paluxela yini loko a ku: ''U tiendla nguluve''?
Hi ku vona ka wena mutsari u titwa njhani mayelana na rifu?
KUMBE
Hlaya xitlhokovetselo lexi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka xona.
Na xivokwana xaku xa vusiwana exikhwameni,
Swikunwana na swo' swi rhangile khale,
Xinkwanyana xo dlaya swimbutana xi kwala nyongeni.
U kanganyisa vanhu timali ta vona,
U teka u ri hava mpfumelelo,
O, makwerhu wanga,
A wu tsotsi, u ntlunya,
Ntlunya wo hetelela.
U tsakisiwa hi yini ku vona vanhu va xaniseka?
Va xanisiwa hi wena,
U kutsa rhambu ra nhloko ri kala ri ku bi!
Nhloko yi vava yi vavela ku xanisa warikwerhu,
Na mbilu yaku ya le masirheni,
Xiphukuphuku lexi!
Hluvula tintangu loko u khudzehela.
Oho, xiyutha lexi!
Hikokwalaho ka yini u nga tirhisi nhloko ku pfuna tiko?
U ololoxa laha ku gombonyokeke?
Tiko leri ri lava lavo tanihi wena,
Ri pfune ri ta ku pfuna-vu.
Kwalaho u ta tlhomiwa risiva,
Vito ra wena ri ta twarisiwa eka vamatiko,
Mikateko yi ta ta hi masaka.
Tsotsi ku hava laha,
Xigevenga ku hava laha,
Khamba ku hava laha,
Noyi ku hava laha,
Ku lo tala mitlunya yo tirhela Sathani.
Lava nga xa emahlweni va twela van'wana vusiwana,
Valavo hi lavo tlhariha,
Swo thyakisa maxuka.
SWIVUTISO:
Nyika mongo wa xitlhokovetselo lexi hi mitila leyi nga tluliki mune.
Tsavula ntila wun'we lowu kombisaka leswaku munhu loyi ku vulavuriwaka hi yena u tifumisa hi swilo swo ka swi nga ri swa yena.
Xiya ntila wa 19. Xana mutsari u hi paluxela yini loko a ku: ''Na mbilu yaku ya le masirheni.''?
Xiya mitila ya 23 na 24. Mbuyelelo wa mfungho wa xivutiso wu kombisa yini ku ya hi matitwelo ya mutsari?
Ku ya hi nhlohlotelo wa xitlhokovetselo lexi, munhu loyi a endlaka swilo swo biha loko a heta ku hlaya xitlhokovetselo lexi, a nga titwa njhani?
KUMBE
Hlaya xitlhokovetselo lexi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ta xi landzela:
Hi chava na ku bula xitswatsi loko u ri kona.
Hi chava ku ku dlaya tindleve,
Hi ta tikhoma ku fikela rini?
U ta vutiwa rini?
Loko swi nga ri tano, u ta helela kwihi?
U tsakela swona,
Wo nyenyiwa ke?
Vamatlhari a va ku voni xana?
Kasi u lo yini wena?
Ku sale wena,
Kho, ku jika na masana na mindzhuti!
A wu na xo xi endla,
Matsalwa ya tsandzile.
Ku vuriwa mhani ke?
A wu swi lavi?
U ehleketa yini loko ri xile?
U yimela timhaka ta wena.
SWIVUTISO:
Nyika mongo wa xitlhokovetselo lexi hi mitila leyi nga tluliki mune.
Mutsari u vula yini loko a ku: ''Kho, ku jika na masana na mindzhuti!''?
Thekiniki leyi tirhisiweke eka mitila leyi nga laha hansi, leyi paluxiwaka hi swiphemu leswi nga tikisiwa, yi tirha yini eka xitlhokovetselo lexi?
Hi chava na ku bula xitswatsi loko u ri kona.
Hi chava ku ku dlaya tindleve,
Hi ta tikhoma ku fikela rini?
Tsavula mitila endzimaneni leyi, leyi kombaka leswaku munhu loyi ku vulavuriwaka hi yena laha a nga tekiwangi.
Mutsari wa xithlokovetselo lexi u titwa njhani?
NA
SWITLHOKOVETSELO SWO KA SWI NGA RI SWA NDZAWULELO (SWA BOHA LESWAKU U HLAMULA XIN'WE)
Hlamula xivutiso xa 5 kumbe 6.
Nhlamulo ya xivutiso xa 5 a yi ve exikarhi ka marito ya 250 - 300.
XIVUTISO XA 5: XITSALWANA
Hlaya xitlhokovetselo lexi landzeleka kutani u hlamula xivutiso lexi nga ehansi ka xona.
Tiko ri vuyile - VD Salani
Tiko ri vuyile eka venyi va rona va ntiyiso,
Tiko ri vuyile emavokweni lamo hlawuleka,
Tiko ra hina ri tsavuriwile exidziveni lexo enta.
Ri vuyerile endleleni leyinene.
Tiko ra hina a ri phangiwile hi mahlolwa ya timbilu ta lunya,
Tiko leri a ri vutliwile hi mahlolwa ya timbilu to bola,
Mavala yo vika vuntswaka.
Tiko ra hina a ri hluviwile vutsenga lebyiya bya vumbhuri,
Vumbhurinsuku lebyo vangama na le ndzhandzheni,
Vumbhuririhlaza lebyo phamela swivumbiwa hinkwaswo,
Tiko leri a ri juviwile tinsiva ta vuxongi bya xihloni.
Magwavava a ya hi fuma hi mihlana,
Mihlana ya magegetsu wonge ya ngwenya,
Mindzheko leyi a yi kihlanyile hi vulombe,
Tiko ri vuyile, ahee! Kambe ri hlampfunyiwile.
A ra ha ri thugamama, madzamu ya rona a ya ha tontswanga,
A hi kokeni masiku hi khomanisa tinhloko,
A ku na un'wana la nga ta hlakula byanyi emavokweni ya hina!
XIVUTISO:
Tithekiniki na swigaririmi leswi mutsari a swi tirhisaka, swi pfuneta ku paluxa hungu ra yena. Tirhisa tithekiniki leti nga eka mitila ya 1 - 2, tlhela u hlawula swigaririmi swimbirhi ntsena eka mitila ya 7 - 8, 15 na 17 ku kombisa hilaha mutsari a hi paluxelaka hungu hakona.
KUMBE
Hlaya xitlhokovetselo lexi nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ta xi landzela.
U nga tinyungubyisi wena lontsongo.
U nga hleki timbyatsu ta mina.
Matimba ku hava, u nga hleki,
A hi fenya, i ntiyiso,
Ntiyiso wa ndlela ya ntumbuluko.
U nga hleki,
A ndzi endlangi ha vomu.
Ndzi tirhile khuntlhanu wa malembe,
Ndzi badhla nyuku na matimba,
A ndzi na ndhivilichi laha ndzi nga kona.
Ndzi tirhile,
Ndzi hola ku fumisa hosi yanga,
Mina ndzi wa ndzi rhwala mpingu wa vusiwana.
U nga hleki,
SWIVUTISO:
Nyika mongo wa xitlhokovetselo lexi hi mitila leyi nga tluliki ntlhanu.
Tsavula rito leri kombisaka leswaku nhlonge ya munhu loyi a vulavulaka a yi debyile hikwalaho ka vudyuhari.
Mudyuhari loyi a vulavulaka eka xitlhokovetselo lexi u tikomba a navelela vantshwa leswinene. Boxa dyondzo leyi a yi kombisaka vantshwa eka xitlhokovetselo lexi.
Mutsari u hi paluxela yini loko a ku: ''Ndzi hola ku fumisa hosi yanga''?
Mbuyelelo wa swiphemu leswi nga tikisiwa wu hi paluxela yini eka xitlhokovetselo lexi?
U nga tinyungubyisi wena lontsongo.
U nga hleki timbyatsu ta mina.
NTSENGO WA XIYENGE XA A:
XIYENGE XA B: NOVHELE
SWILETELO
Hlamula xivutiso xa xitsalwana kumbe xa xikambelantwisiso.
Nhlamulo ya xivutiso xa xitsalwana a yi ve kwalomu ka 400 - 450 wa marito.
Tsundzuka: Loko u hlamula xivutiso xa xitsalwana eka XIYENGE XA B hlamula xa tinhlamulo to koma eka XIYENGE XA C.
XIVUTISO XA 7: XITSALWANA
Ntshaho lowu nga laha hansi wu katsakanya mavondzo lawa Hlongwane a a ri na wona eka Chavalala, loyi a va tirha swin'we efemeni ya PPE eGiyani. Wu hlaye, kutani u hlamusela xivangelo xa mavondzo lawa na makumu ya swendlo swa Hlongwane.
Chavalala xona ku vuya hi le ntsungeni xi to fika hi ku qhavuleriwa hi timpecani. Xi to na ku jaja, eOR Tambo xo xewetiwa hi gondolo. VaBriggs lava a va xi khoma hi voko ra tandza a va nga nyumi? A ndzi nga hleki mina loko ndzi va vona va omile na swihlakahla hi ku hlamba na ku nyuma? A va ndzi tivi mina m'fana ka Zinjhiva,'' Hlongwane a tibyela. ''A ndzi chacheriwi marhonge mina.''
KUMBE
Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka wona.
Chika!'' ku huwelela phorisa leri a ri chayela vhene, ri khomile rivanti. Ri n'wi koka hi hembe. Maphorisa ya kwala xiticini xa Giyani ya yima hi lahaya ya hlalela. Ya khwenutana kunene. Mambirhimanharhu a ya khomile swibamu ku yimela xin'wana na xin'wana lexi nga humelelaka. Yi jitama ngwenya. Ku rhanga khwiri ri ku mbuxu! Phorisa lera xibamu ri ta hi le ndzhaku. Lera muchayeri ri n'wi khomile hi hembe.
A hi ye!'' ku vula phorisa leri n'wi khomeke hi hembe. ''Hatlisa! Lexa ntshiva wa wena xi ta thamba la' ka hina.'' Va nghena endzeni ka xitici. Lava nga sala le handle va sala va vutisana kunene ...
A wu xi tivi xijita lexiya?'' ku vutisa phorisa rin'wana. ''I sejeni Mkhonto lexiya xo duma hi ku khoma le Mhala. Lerin'wana onge i Mbowana.'' ''Mkhonto xa ala,'' ku vula rin'wana, ''u swi vonile leswaku xi n'wi koke njhani hi hembe?'' ''Mkhonto!''
SWIVUTISO:
Mhaka leyi ku vulavuriwaka hi yona laha yi humelela kwihi?
I mani loyi ku vulavuriwaka hi yena eka ntshaho lowu?
I yini lexi endlaka leswaku munhu loyi ku vulavuriwaka hi yena laha a tikuma a ri eka ndhawu leyi a nga eka yona?
Munhu loyi ku kongomisiwaka eka yena endzimaneni leyi nga laha henhla u languteka a ri na khombo, boxa lexi endlaka leswaku ku vuriwa leswaku u na khombo.
Ximunhuhatwa lexi ku vulavuriwaka hi xona laha xi na ntlimbo. Xana ntlimbo lowu i wa le handle kumbe i wa le ndzeni ke? Seketela nhlamulo ya wena.
Ximunhuhatwa lexi a xi tirhisana na Hlongwane. Xana Hlongwane yena u helele kwihi?
Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka wona.
Mundzuku roleri xaka ndza xi landza, ndzi ta xi tlhava hi defamation of character,'' ku vula Hlongwane. ''Ndzi lava ku xi frastreta xi kala xi famba.'' ''Mhaka ya cheke hi nga yi rivali phela,'' ku vula Maceke. ''Yo fanele yi tekiwa mundzuku roleri ri xaka.'' ''Se hi yi teka njhani?'' ku vutisa Hlongwane. ''Loko xi ri ku nweni ka tiya masiku yo tala xi siya ticheke na tibuku xi ya tshama na Sasavona,'' ku vula Maceke. ''Swi lava hi nkarhi wolowo. A ndzi lavi ku rhumisa,'' ku vula Hlongwane. ''Se loko yi tekiwile yi ya hakela hi mani?'' Ku miyeriwanyana. Va langutana. ''Maria a nga ya hakela.''
SWIVUTISO:
I mani loyi a a fanele a landziwa hi siku leri landzelaka naswona a a landzeriwa yini?
Vanhu lava vulavulaka laha va nga va vanhu lava nga na vutihlamuleri ke? Seketela nhlamulo ya wena.
Hikwalaho ka yini va lava ku ya hakela xikweleti xa Chavalala hi cheke leyi ku vulavuriwaka hi yona?
Loko Hlongwane a yivile cheke, ku humelerile yini hi Nyeleti xana?
U dyondza yini hi maendlelo ya vanhu lava? Seketela nhlamulo ya wena.
KUMBE
XIVUTISO XA 9: XITSALWANA
SWILETELO
Hlamula xivutiso xa xitsalwana kumbe xa xikambelantwisiso.
Nhlamulo ya xivutiso xa xitsalwana a yi ve kwalomu ka 400 - 450 wa marito.
Tsundzuka: Loko u hlamula xivutiso xa xitsalwana eka XIYENGE XA B hlamula xa tinhlamulo to koma eka XIYENGE XA C.
Xiya xivuriso lexi nga laha hansi, kutani u hlamula xivutiso lexi nga ta landzela.
Hambi wo famba enkoveni lundza ri ta vonaka''
XIVUTISO:
Kombisa ntiyiso wa xivuriso lexi u kongomisa eka leswi nga humelela Nyiko Tlhomandloti. Seketela nhlamulo ya wena hi leswi nga etsalweni.
KUMBE
Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka wona.
Munhu wa xinuna u tlhaviwile hi mukwana exifuveni hi tlhelo ra ximatsi ehenhla ka vele. Ngati a yo senga kunene. Nuna wa vanhu a a wile hi xikosi, yin'wana ngati a yi xiririkela etindleveni, leyi a yi huma hi le matlhelo ka nomu. Lahaya hansi a ku tele hi ngati ongeti i vuvendze bya homu. Leswi a a wise xiswona a swi nga kombi vutomi.''
SWIVUTISO:
Xana munhu wa xinuna loyi ku vulavuriwaka hi yena laha i mani?
Hlamusela leswaku hikokwalaho ka yini a yile eka mufundhisi.
Tlhomandloti u sola vatswari lava a nge va tsandzeka ku tshinya vana va vona. Mhaka leyi yi tlhela yi vuya hi yena loko nkarhi wu ri karhi wu famba. Xana yi vuya njhani hi yena?
Kun'wana loko tsalwa ri ya emahlweni mutsari u ri: ''Munhu u byala kwembe ku mila rhanga, a tshovela laha a nga rimangiki kona.'' Nkoka wa marito lawa ku ya hi tsalwa leri hi wihi? Hlamusela.
Nsati wa wanuna loyi a nga tlhaviwa hi mukwana u rila ku tlula mpimo. Xana hikokwalaho ka yini a rila hi ndlela leyi?
Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka wona.
Manana Munene, mana wa vana va mina, nkatanga, ndzi khongelele, ndzi endlele xikhongelo, ringeta ku ndzi kutsula emalangavini ya ndzilo lowu ndzi ngheneke eka wona, ndza tshwa, ndza pfurha, ndzi wele endzeni ka khele ra tihele ndza ha hanya laha misaveni.''
SWIVUTISO:
I mani loyi a vulaka marito lawa?
Hikokwalaho ka yini ximunhuhatwa lexi xi vulavula hi ndlela leyi?
Vito ra Manana Munene ri fambelana na swendlo swa yena. Seketela mhaka leyi u ri karhi u kongomisa eka leswi nga kona etsalweni.
Nyiko a a vuriwa ''Murisi lonene'' hi lava a va nghena kereke ya yena. Marito lawa ya languteka ya ri xikhovolelo. Ya va xikhovolelo hi ndlela yihi? Hlamusela.
Xana Mufundhisi Nyiko Tlhomandloti u helele kwihi? Hlamusela.
Hi yihi dyondzo leyi u yi kumaka hikokwalaho ka maendlelo ya Mufundhisi Nyiko Tlhomandloti.
NTSENGO WA XIYENGE XA B:
XIYENGE XA C: NTLANGU
SWILETELO
Hlamula xivutiso xa xitsalwana kumbe xa xikambelantwisiso.
Nhlamulo ya xivutiso xa xitsalwana a yi ve kwalomu ka 400 - 450 wa marito.
Tsundzuka: Loko u hlamula xivutiso xa xitsalwana eka XIYENGE XA B, hlamula xivutiso xa xikambelantwisiso eka XIYENGE XA C.
XIVUTISO XA 11: XITSALWANA
Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula xivutiso lexi nga ehansi ka wona.
MATANATO:
Loko ndzi languta puleti ya kona, ndzi languta na nyama leyo koka marha, ndzi languta na murhu lowo nuhela kheri na tinyala, ndzi ehleketa leswaku wu ya dyiwa hi ximanga kasi mina ndzi ya pfuvela hi vuswa na mati. Ndzi sungula ku ngheniwa hi ndzingo.
XIVUTISO:
Hi ku pfuniwa hi ntshaho lowu nga laha henhla, paluxa hilaha timfanelo ta ximunhu ta Matanato na Mavhavaza ti nga onhiwa hakona hi Valungu lava a va tirha eka vona hikwalaho ka nhlohlotelo wa xihlawuhlawu.
KUMBE
Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka wona.
Mavhavaza:
Topisa:
Rhanga va koka na vana va rona, ku vurile vatolo. Mina a swi ndzi kanakanisi. Loko va ka n'wina va pfumela, ndzi ta endla timfanelo ta mina hinkwato ku ya hileswi va swi lavisaka xiswona.
Se n'wina vana va n'wina va le kwihi?
SWIVUTISO:
Xana bulu leri a ri kongomile kwihi exikarhi ka swimunhuhatwa leswimbirhi?
Xana ku koka rhanga na vana va rona swi vula yini?
Hikwalaho ka yini Mavhavaza a tirhisile xivuriso lexi?
I mani a nga tivanisa Mavhavaza na ximunhuhatwa lexi a vulavulaka na xona xana?
Xana bulu ra Mavhavaza na ximunhuhatwa lexi ri tswarile mihandzu ke? Seketela nhlamulo ya wena.
Boxa ntlimbo lowu Topisa a hlanganeke na wona loko a nga si kumana na Mavhavaza.
Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula xivutiso lexi nga ehansi ka wona.
MATANATO:
N'WA-XIRHAMI:
Mi vitaniwile hi mina. Ndzi mi vitanela mhaka yo endla leswaku hi lulamisa swilo leswi nga onheka na leswi swi karhi swi onhakaka laha kaya. N'wa-Xirhami i khale a humile endleleni. Swilo swakwe hinkwaswo swi phewile.
SWIVUTISO:
Hikwalaho ka yini Matanato a ku N'wa-Xirhami i khale a humile endleleni?
N'wa-Xirhami u ri: ''A swi phewangi tlhelo rin'we kambe swi phewile matlhelo hinkwawo.'' Xana u twisisa yini hi marito lawa?
Boxa xikongomelo xa N'wa-Xirhami xo lava leswaku yena na nuna va ya eka muporofeta Ramudzuli.
Mhaka ya vugangu bya Matanato na nsati wa le Joni yi khomisa tingana. Hikokwalaho ka yini yi khomisa tingana xana?
Xana ntlimbo lowu Matanato a nga na wona mayelana na nsati wa yena wa xitekwa i wa le ndzeni kumbe i wa le handle? Seketela nhlamulo ya wena.
KUMBE
XIVUTISO XA 13: XITSALWANA
VUKOSI I MBERHA - P Ndlovu
Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula xivutiso lexi nga ehansi ka wona.
Leswi hi swona u nga lo tilavela. Vatsonga va ri ximitantsengele xi tshemba nkolo. Loko se a ku dyisa mbitsi u nga ha hi sumeli hina vaXikweni. Hi swona leswi va swi vulaka leswaku i ku tivungela mitwa u yi vuyisa emutini yi tlhela yi tlhava wena n'wini wa yona.
XIVUTISO:
Hlamusela hilaha Xikweni, xikan'we na N'wa-Vusika va tivungeleke mitwa hakona yi tlhela yi tlhava vona vini va yona.
KUMBE
VUKOSI I MBERHA - P Ndlovu
Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka wona.
KHEGU:
KHEGU:
A vitana Khegu. Ku na wena Khegu!
A bohanile Leswi u nge mhanitsongo xana mhanihulu u ta va kombeta naa?
A ndzi lo rivala, mhani.
Teka barha u ya cela misava ...
SWIVUTISO:
Xana mana wa Khegu wa xiviri a a ri kwihi?
Hlamusela ndlela leyi Boneka a kumeke vukati ha yona.
Xana Boneka a a rhuma Khegu ku ya kwihi naswona ku ya endla yini?
U nga vula yini hi nkarhi lowu khegu a a fanele a ya cela misava ha wona?
Wena a wu ta endla yini loko u tikuma u ri eka xiyimo xo fana na lexi Khegu a hlanganeke na xona?
Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka wona.
Mina a ndzi zi ndzi lava ku nghena endlwini, ndzi tise nhwana loyi mi n'wi vonaka. A nga yimangi kahle. U ri i swa kwala mutini walowu. Leswi a nga te tani i n'wana wa sesi wa mina. Tata wa yena u te ndzi nga vuyi na yena a nga ta n'wi dlaya. Wena wa nhwanyana mapoto hi lawaya. (A kombetela xipotwana xin'wana xa khale.) U nga sali u endla vulolo, ka swekiwa la hi le vukatini.
SWIVUTISO:
Rigigisi u vonaka a ri na vutihlamuleri. Seketela hi leswi nga etsalweni hi nkarhi lowu a a vulavula na Boneka.
Xana maendlelo ya Boneka ya amukeleka loko va ri eka Rigigisi ke? Seketela nhlamulo ya wena.
Hikokwalaho ka yini Boneka a yisile Khegu evukatini hi xihatla?
Hi wihi ntlimbo lowu Khegu a nga hlangana na wona etsalweni?
Hi ku vona ka wena Boneka a a ri munhu wa mahanyelo ya njhani?
Nyika xikongomelo xa tsalwa leri hi ku ya hi vutomi bya Xikweni.
KUMBE
XIVUTISO XA 15: XITSALWANA
Ntlangu: ... Xi tshemba nkolo.
Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula xivutiso lexi nga ehansi ka wona.
Hi ku hlamala
Ma yi vona nyoka! Kasi u toya Solly? U ri a wu lavi ti-problem kanjhani hikuva ve ri muhloti wa tinyarhi ti vuya hi yena? Se wena u ta swi endlisa ku yini?
Hi ku koya
Kasi ndzi muhloti mina loko ndzi ri tani? Kasi u ndzi tekisa ku ...
XIVUTISO:
Hi ku pfuniwa hi ntshaho lowu, paluxa hilaha Sarah a ngheneke ekhombyeni hakona.
KUMBE
NTLANGU: ... Ti le tilweni
Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka wona.
Hi nsindziso
U nga tikarhati my girl, tlhelela kwale ka n'wina hikuva mina a ndza ha ri na ndhawu ya wena sesi! Ndzi tikumele vo antswa!
A ri karhi a rhurhumela hi ku hlundzuka
Ku antswa u vula yini? Swi nge endleki sweswo, u ndzi teke hi nawu; a ndzi tshikiwi hi mapapila mina! Na nguluve leyi ya wena a yi nga ku etleli la mutini wa mina namuntlha, hi le ka mina la!
SWIVUTISO:
Hikokwalaho ka yini munhu loyi ku vulavuriwaka hi yena a vuriwa wo antswa?
Hikwalaho ka yini Chinghisa a ku a nge tshikiwi hi mapapila xana?
Xana xivangelo xa ku tshikiwa ka Chinghisa i yini?
Kun'wana kwala ndzeni ka tsalwa, Nokuthula u ri: ''A ndzi nga kholwi leswaku ndzi nga byi khadlanya hi ndlela leyi laha ka Cawuke.'' Xana ku byi khadlanya swi vula yini?
Boxa ntlimbo lowu Magaza a nga hlangana na wona endzhaku ka malembe loko a tshikanile na Chinghisa.
Xana ndlela leyi Magaza a yi tirhiseke ku ololoxa ntlimbo wa yena ya amukeleka ke? Nyika vonelo ra wena.
NTLANGU: Kasi rona hi rihi?
Hlaya ntshaho lowu nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka wona.
Hi ku sandza a ri karhi a nwa biya
Phela hi dyona That's right dyi nga ndzi onhela siku hi ku phika ro ndzi tlhava hi swivutiso loko dyi ri ku cheleni ongeti dya ndzi pambulela muholo wa dyona loko n'hweti yi hela!
Va hleka
Hi ku kaneta
Mara bra Fagas, swi ya hi ku u swi tekisa ku yini. Mina ndzi tiphinile hi dyondzo ya yena hikuva a yi nga hi dyondzisi swa tibuku ntsena, kambe a yi tlhela yi hi aka hi swa vutomi under G.
SWIVUTISO:
Xana Mafada na Thomas a va vulavula va ri kwihi, naswona handle ko nwa byalwa a va endla yini xin'wana endhawini leyi?
Boxa xihoxo lexi endliweke hi Mafada eka tsalwa leri.
Xana a swi fanerile leswaku mudyondzisi Skhalela a pfumelela Mafada a dyondzisa vana va xikolo hi ta papila ra swivutiso leri a nga etlela a ri lorha ke? Nyika vonelo ra wena.
Kun'wana kwala ndzeni ka ntlangu lowu ku vulavuriwa hi ku noneriwa hi mpfundla. Xana ku noneriwa hi mpfundla swi vula yini?
Mudyondzisi David u fowunerile maphorisa endzhaku ka loko Mafada a kumiwile a ri na xijumbana exikambelweni. Xana a swi fanerile leswaku a endla tano ke? Nyika vonelo ra wena.
NTSENGO WA XIYENGE XA C:
NTSENGO WA TIMARAKA:
